"Kendi tarlamın üstünde uçuracağım, kime ne?" diye düşünmek çok doğal. Ama hava sahası tapudaki parselle birlikte gelmez; arazi senin olsa da üstündeki uçuş Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün (SHGM) kurallarına tabidir. Üstelik bu kurallar 2026'da baştan yazıldı. Daha önce okuduğun "şu gramın altı serbest" türü bilgiler artık eksik ya da yanlış olabilir.
Aşağıda SHGM'nin yayımladığı yeni İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı'nı (SHT-İHA) arsa ve tarla çekimi gözüyle özetliyoruz. Kesin karar için her zaman talimatın kendisine ve SHGM'nin duyurularına bak; özellikle geçiş döneminde uygulama ayrıntıları değişebiliyor.
Kurallar neden değişti, geçiş ne zaman bitiyor?
Yeni talimat, 2016'dan beri uygulanan eski SHT-İHA'nın yerini aldı. En göze çarpan değişiklikler şunlar: Eski İHA0, İHA1 gibi pilot sertifikaları yerine P0, P1 ve P2 lisans seviyeleri geldi; araçlar azami kalkış kütlesine göre M0'dan M3'e kadar sınıflandırıldı; kayıt, bildirim ve izin işlemlerinin İHATTYS (İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi) üzerinden yürütülmesi öngörüldü.
Talimatın geçici maddelerine göre kullanıcılara ve pilotlara 31 Temmuz 2027'ye kadar geçiş süresi tanınıyor. İHATTYS devreye alınıp SHGM tarafından duyurulana kadar kayıt, izin ve yetkilendirme işlemlerinde eski talimatın ilgili hükümleri de uygulanıyor. Eski belgeler de dönüştürülüyor: İHA1 sertifikaları P1'e, İHA2 ve İHA3 lisansları P2'ye çevriliyor; İHA0 sahipleri ise P0 için intibak eğitimini tamamlıyor.
Dört soruda karar akışı
Uçuşun izne tabi olup olmadığını dört soruyla netleştirebilirsin. Sırayla git; bir soruda "dur" çıkıyorsa sonrakine geçmeden onu çöz.
1. Elindeki araç hangi sınıfta?
Talimat araçları şöyle ayırıyor:
- M0: 500 gram (dâhil) ile 4 kg arası
- M1: 4 kg (dâhil) ile 25 kg arası
- M2: 25 kg (dâhil) ile 150 kg arası
- M3: 150 kg ve üzeri
Bunların dışında bir de "Basit İHA" var: Tasarımı gereği yatayda 10 metre yarıçaplı, dikeyde 20 metre yükseklikteki silindirin dışına çıkamayan ve M0 özelliklerini aşmayan araçlar. Bunlar pilot lisansı ve kayıt yükümlülüğünden muaf. Önemli ayrıntı: 500 gramın altında olup bu tanımı karşılamayan araçlar M0 hükümlerine tabi. Yani piyasadaki hafif katlanır kameralı dronların çoğu, sırf hafif olduğu için muaf sayılmıyor.
2. Uçuşun amacı ne?
Görerek yapılan amatör uçuşlarda asgari P0, görerek yapılan ticari uçuşlarda asgari P1 lisansı aranıyor. P0 için asgari yaş 10, P1 için 18. Bir emlak ofisinin portföy çekimi açıkça ticari bir iştir. Kendi tarlanı kendi ilanın için çekmenin hangi kapsama girdiği ise yoruma açık; satış amaçlı bir ilan için çekim yapacaksan SHGM'den teyit almadan amatör saymamanı öneririz.
3. Arazi hangi bölgede?
İHATTYS haritasında üç renk tanımlı. Yeşil bölgede belirlenen irtifa ve şartlar altında operasyonel izin gerekmiyor. Kırmızı bölge, yetkili kurumlarca uçuşa kapatılan saha; burada uçuş ancak ilgili şartlar sağlanırsa SHGM izni ve NOTAM ile mümkün. Turuncu bölge, başka bir kullanıcıya izin ya da tahsis verilmiş sahayı gösteriyor. Bu üç rengin dışında kalan her yer ise talimata göre kısıtlanmış bölge sayılıyor ve uçuş izne tabi. Başka bir deyişle varsayılan durum "serbest" değil, "izinli".
4. Ne kadar yükseğe ve uzağa çıkacaksın?
P0 ve P1 uçuş zarfı görsel görüş hattında, en fazla 120 metre yükseklik ve 3.000 metre yatay mesafe. P0 yalnız gündüz; P1 uygun donanımla gece de uçabiliyor. Görüş hattı dışı uçuşlar, kalabalık üzerinden geçişler ve benzeri yüksek riskli işler P2 kapsamında. 120 metreyi ya da 3.000 metreyi aşacak P2 uçuşlarında araç için tescil de zorunlu.
Arsa ve tarla çekiminde sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Dikkat etmen gereken |
|---|---|
| Hafif bir dronla kendi tarlanı çekeceksin | Araç Basit İHA tanımına girmiyorsa kayıt ve lisans gerekir; çekimin ticari sayılıp sayılmadığını SHGM'ye sor |
| Emlak ofisi olarak portföy çekeceksin | Ticari uçuş: asgari P1 lisansı ve kullanıcı kaydı |
| Parsel havalimanına ya da askeri alana yakın | Haritada kırmızı ya da kısıtlanmış bölgede olabilir; izin almadan kalkış yapma |
| Parsel köy içinde, evlerin arasında | Kalabalık üzerinden uçuş yüksek riskli operasyon sayılır; rotayı insanların üstünden geçmeyecek şekilde planla |
| Çekimi dışarıdan bir firmaya yaptıracaksın | Pilotun lisans seviyesini ve bölge izninin kimde olduğunu yazılı iste |
Sahaya çıkmadan önce kısa kontrol
- Aracın sınıfını ve kayıt durumunu kontrol et.
- Lisans seviyen yapacağın işe uyuyor mu, bak.
- Parselin koordinatını uçuş haritasında aç, bölge rengini gör.
- Komşu parsellerde insan, hayvan ya da yapı varsa rotayı onlardan uzak planla.
- Kalkış noktasının sahibinden izin al; parsel senin olsa da yol kenarı ya da komşu tarla senin değil.
- Rüzgâr ve görüş şartlarını kontrol et; görüş hattını kaybedeceğin bir rota P0 ve P1 kapsamını aşar.
Bu listede tek bir "emin değilim" kalıyorsa uçuşu ertelemek, sonradan cevap vermekten her zaman ucuzdur.
Çekimi bir firmaya yaptırıyorsan
Profesyonel bir ekip tutmak izin yükünü büyük ölçüde onlara bırakır ama tamamen ortadan kaldırmaz. Görüşmede pilotun P1 ya da dönüştürülmüş İHA1 belgesini, bölge iznini kimin alacağını ve iznin çıkmaması ya da havanın bozması durumunda ne olacağını sor. Kısıtlanmış bir bölgedeki parsel için izin süresi çekim tarihini belirler; ilanı hangi hafta yayına almak istediğini baştan söylemek, sonradan sürpriz yaşamanı önler. Teklifleri karşılaştırırken nelere bakacağını arsa drone çekimi fiyatları yazısında ayrıntılı anlattık.
Hiç uçmadan havadan görünüm mümkün mü?
İlan için asıl ihtiyacın parselin yerini, sınırını ve çevresini göstermekse uçuş şart değil. Sanal drone videosu uydu görüntüsü, arazinin yükseklik verisi ve kadastro sınırıyla bilgisayarda üretilir; hiçbir hava aracı uçmadığı için kayıt, pilot lisansı ya da bölge izni konusu doğmaz. Kırmızı bölgede kalan bir tarla için bu fark özellikle önemlidir. Öte yandan sanal drone parselin bugünkü ekinini ya da yeni yapılmış bir çiti göstermez; hangi durumda hangisinin mantıklı olduğunu sanal drone mu gerçek drone mu yazısında karşılaştırdık. Kısa özet için neden sanal drone sayfasına da bakabilirsin.
Sık Sorulan Sorular
250 gramlık bir dron için de kayıt gerekir mi?
Yeni talimata göre 500 gramın altındaki araçlar, Basit İHA tanımını (10 metre yatay, 20 metre dikey uçuş zarfı) karşılamıyorsa M0 hükümlerine tabidir. Kameralı hafif dronların büyük kısmı bu zarfı aşabildiği için muaf değildir. Aracının durumunu SHGM'den teyit et.
Eski İHA1 sertifikam hâlâ geçerli mi?
Talimata göre İHA1 sertifikaları P1 lisansına dönüştürülür ve eski kapsamdaki belgeler 31 Temmuz 2027'ye kadar geçerliliğini korur. Bu süre içinde kullanıcı kaydını ve intibak işlemlerini tamamlaman gerekir.
Arazi tapuda benim adıma kayıtlı, yine de izin gerekir mi?
Evet, gerekebilir. Uçuş kuralları mülkiyete değil hava sahasına göre işler. Parselin bulunduğu bölge yeşil değilse uçuş izne tabidir.
Sanal drone videosu için SHGM'ye başvurmam gerekir mi?
Hayır. Video bir uçuştan değil, harita ve arazi verisinden üretildiği için ortada bir hava aracı operasyonu yoktur.